Ρεαλισμός και προσομοίωση στα παιχνίδια ρόλων

Κάθε συζήτηση για κανόνες σε επιτραπέζια παιχνίδια ρόλων περιφέρεται γύρω από το αν είναι ισορροπημένοι, αν είναι απλοί, αν είναι διασκεδαστικοί (fun!). Σπανιότερα, κάποιος αναρωτιέται αν οι κανόνες είναι αληθοφανείς και οι πολλοί κλείνουν γρήγορα το θέμα με άστοχες και άσχετες φράσεις όπως "αληθοφάνεια σε φανταστικό κόσμο;" ή "δεν έχει σημασία, αρκεί να είναι fun!". Κι όμως, η προσομοίωση, δηλαδή το πόσο καλά ανταποκρίνονται οι κανόνες στη λογική του κόσμου που περιγράφουν, είναι ένα από τα πιο σημαντικά κριτήρια σχεδιασμού και ένα από τα πιο παραμελημένα.

Προσομοίωση
και γιατί έχει σημασία στα παιχνίδια ρόλων

Όταν παίζουμε παιχνίδια ρόλων, οι κανόνες του παιχνιδιού είναι μόνο το μισό κομμάτι. Το άλλο μισό είναι ο φανταστικός κόσμος που θέλουμε νας μας τραβήξει και να μας αφήσει να βυθιστούμε σε αυτόν. Κάθε φορά που ένας κανόνας αντιτίθεται στη λογική του κόσμου, θυμίζει στον παίκτη ότι παίζει ένα παιχνίδι και ουσιαστικά το πρώτο κομμάτι, δηλαδή οι κανόνες, επιτίθενται στο δεύτερο σκέλος, τη φαντασία.

Αυτό δεν είναι ασήμαντο, γιατί συχνά κάνει τη διαφορά μεταξύ ενός παίκτη που ζει τον ρόλο του και ενός παίκτη που απλώς τον διαχειρίζεται. Όταν οι κανόνες ανταποκρίνονται στη λογική του κόσμου, οι επιλογές που κάνεις ως παίκτης αποκτούν πραγματικό νόημα. Δεν επιλέγεις βάσει του τι επιτρέπει το σύστημα, αλλά βάσει του τι θα έκανε ο χαρακτήρας σου. Αυτή είναι η ουσία του παιχνιδιού ρόλων και αυτό που το διαχωρίζει από τα κοινά επιτραπέζια.

Αυτό δεν είναι μόνο καλό, αλλά και πρακτικό. Ένα σύστημα με καλή προσομοίωση σου επιτρέπει να λύνεις προβλήματα με τη λογική σου, ακόμα κι αν δεν έχεις διαβάσει κάθε κανόνα. Αν ο κόσμος συμπεριφέρεται όπως θα περίμενες, μπορείς να μαντέψεις τι θα συμβεί. Αν δεν συμπεριφέρεται σύμφωνα με την κοινή καθημερινή λογική, πρέπει να έχεις απομνημονεύσει το εγχειρίδιο!

Ένα ερώτημα είναι, πώς το πετυχαίνουμε στην πράξη; Ένα δεύτερο ερώτημα είναι, γιατί σχεδόν όλα τα μεγάλα mainstream παιχνίδια το κάνουν λάθος;

Το βασικότερο είναι να είναι οι κανόνες διαισθητικοί. Δεν χρειάζεται να αναπαράγουν την πραγματικότητα με ακρίβεια, γιατί το παιχνίδι πρέπει να παραμένει παιχνίδι, αλλά δεν επιτρέπεται να αντιτίθενται στην κοινή λογική. Αν ένας κανόνας σε κάνει να σκεφτείς "μα αυτό δεν έχει νόημα", κάτι έχει πάει στραβά.

Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγουμε τους meta-κανόνες, δηλαδή πόντους τύχης/μοίρας, ανταμοιβές αφήγησης, οποιοδήποτε μηχανισμό υπάρχει έξω από τον κόσμο του παιχνιδιού. Αυτά μπορεί να είναι διασκεδαστικά, αλλά είναι εγγενώς εχθρικά στην προσομοίωση. Σου θυμίζουν ότι κάθεσαι γύρω από ένα τραπέζι. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν και όλοι οι πολύπλοκοι κανόνες με τα ζάρια, ειδικά όσοι σου επιτρέπουν να ξαναρίξεις ένα ζάρι που έχεις ήδη ρίξει, αφού σπάνε αμέσως την προσομοίωση.

Από την άλλη πλευρά, καλό είναι να αποφεύγουμε τις υπεραπλοποιήσεις που σπάνε την αληθοφάνεια. Ένα παράδειγμα που βλέπουμε συχνά είναι το slot inventory, όπου ο χαρακτήρας μπορεί να μεταφέρει ακριβώς Χ αντικείμενα ανεξαρτήτως μεγέθους ή βάρους. Είναι απλό, ναι, αλλά είναι και αυθαίρετο με τρόπο που το νιώθεις όταν παίζεις.

Τέλος, οφείλουμε να είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι σε κανόνες που δεσμεύουν απόλυτα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Ο κλασικός τύπος είναι κάτι σαν "απαγορεύεται να κάνεις ξόρκια όταν φοράς θωράκιση" ή "απαγορεύεται να κρατάς σπαθί δύο χεριών στο ένα χέρι". Αυτοί οι κανόνες έχουν τη λογική τους στα επιτραπέζια στρατηγικής, όπου η ισορροπία είναι το παν. Σε ένα παιχνίδι ρόλων όμως, τέτοιοι απόλυτοι περιορισμοί σπάνε την προσομοίωση, γιατί στον πραγματικό κόσμο σπάνια υπάρχουν τέτοιοι άκαμπτοι νόμοι.

Όλα αυτά ήταν στο μυαλό μου όταν σχεδίαζα το ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ. Προσπάθησα να φτιάξω κανόνες που να αισθάνονται φυσικοί, που να επιτρέπουν στον παίκτη να σκεφτεί ως χαρακτήρας και όχι ως χρήστης συστήματος, και που να μην τον βγάζουν από τον κόσμο με αυθαίρετους περιορισμούς ή meta-μηχανισμούς. Η καλύτερη απόδειξη είναι ότι οι παίκτες της Τεταρτιάδας λύνουν προβλήματα με τη λογική τους, όχι με το εγχειρίδιο... ενώ με άλλους παίκτες μου παλιότερα παίζαμε χωρίς να έχουν διαβάσει οποιονδήποτε κανόνα, πολύ πριν τους καθαρογράψω, όταν το ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ υπήρχε μόνο στο μυαλό μου και στις σημειώσεις μου.