Σπάσε την ψυχή πριν από το σώμα: το Ηθικό στο ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ

Έχετε προσέξει πόσο παράξενα τελειώνουν οι μάχες στα περισσότερα παιχνίδια ρόλων; Ο τελευταίος καλικάντζαρος, μόνος ανάμεσα στα πτώματα των συντρόφων του, με μισό πόντο ζωής, συνεχίζει να κραδαίνει το σκουριασμένο του μαχαίρι λες και δεν συμβαίνει τίποτα. Κανείς δεν τρέχει, κανείς δεν παρακαλάει, κανείς δεν πετάει το όπλο του. Κι όμως, όποιος έχει διαβάσει λίγη στρατιωτική ιστορία ξέρει ότι οι πραγματικές μάχες σπάνια κρίθηκαν από την εξόντωση, αλλά από τη στιγμή που η μία πλευρά έχασε το κουράγιο της. Το ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ παίρνει αυτή την αλήθεια και τη βάζει στον πυρήνα του συστήματος μάχης: ένας κανόνας Ηθικού που αποφασίζει πότε μια συμπλοκή γίνεται φυγή, πότε παράδοση, και πότε (σπάνια!) μάχη μέχρι τέλους.

Ο κανόνας είναι μία πρόταση, απλός όπως οφείλει. Όποτε ο Κριτής κρίνει ότι το ηθικό κάποιου κλονίζεται, για παράδειγμα μετά από ένα σοκ, μετά από βαριές απώλειες, όταν έχει ευκαιρία για παράδοση, αθροίζει το Χάρισμα του χαρακτήρα με τους συντελεστές ενός πίνακα: πάνω από το μηδέν, πολεμάς· μηδέν ή κάτω, λιγοψυχάς και κοιτάς να σωθείς. Χωρίς ζαριά στη βασική εκδοχή, χωρίς τυχαίους πίνακες πιθανοτήτων, μόνο μια πράξη που τη κάνεις με το μυαλό όσο ο παίκτης απέναντί σου ρίχνει ακόμα τα ζάρια του. Και το βιβλίο, όπως πάντα, σημειώνει ότι ο πίνακας υπηρετεί την κρίση του Κριτή κι όχι το αντίστροφο: αν δεν μπορείς να φανταστείς λόγο να παραδοθεί το Ιφρίτ, λέει, μην κάνεις καν τις πράξεις. Απλό στο τραπέζι, λοιπόν· αλλά αν καθίσεις να περάσεις ολόκληρο το τερατολόγιο από αυτόν τον φακό, θα ανακαλύψεις ότι κάτω από την απλότητα κρύβεται πολύ προσεκτική δουλειά.

Πολύ σημαντικό είναι ότι η βάση του ηθικού δεν είναι κάποιο ξεχωριστό στατιστικό γενναιότητας αλλά το ίδιο το Χάρισμα. Ένας λύκος με Χάρισμα 6 μπαίνει στη μάχη με έξι "πόντους ψυχής" για να κάψει· ένας στρατιώτης με εννιά, ένας ιππότης με δεκαπέντε, ένας αρχαίος δράκοντας με εικοσιέξι. Κάθε λαβωματιά κόβει −4 από αυτό το απόθεμα, και όταν το απόθεμα σωθεί, σώθηκε κι η μάχη γι' αυτόν. Σκεφτείτε τι σημαίνει αυτό για τα διάφορα πλάσματα: η ίδια Ικανότητα που κάνει τον βρικόλακα σαγηνευτικό και τη Σειρήνα ακαταμάχητη είναι αυτή που τους κάνει και άτρωτους στον φόβο... η δύναμη της προσωπικότητάς τους, αν θέλετε. Το Χάρισμα παύει έτσι να είναι το κλασικό πεταμένο χαρακτηριστικό των τεράτων και γίνεται ο πιο αξιόπιστος δείκτης για το πόσο επικίνδυνος μένει ένας αντίπαλος όταν τα πράγματα αρχίζουν να πηγαίνουν στραβά γι' αυτόν.

Και τι λένε οι αριθμοί, όταν τους κοιτάξεις όλους μαζί; Πέρασα και τα 226 πλάσματα του καταλόγου από το ίδιο κόσκινο, και η βαθμονόμηση που βγήκε δύσκολα είναι τυχαία. Το μέσο Χάρισμα των 200 πλασμάτων που διαθέτουν την Ικανότητα είναι 11.5, από το ταπεινό 4 του πόνι μέχρι το εξωφρενικό 40 της Σύκορας. Αν το μεταφράσουμε σε αντοχή απέναντι στη βαρύτερη ποινή του πίνακα, τις λαβωματιές, προκύπτει κάτι πολύ υγιές: μόλις το 2% των πλασμάτων σπάει με την πρώτη πληγή, το 30% με τη δεύτερη, το 28% με την τρίτη, αν δεν είναι ήδη νεκρό. Το τυπικό πλάσμα αντέχει δηλαδή δύο σοβαρές πληγές πριν λυγίσει· η ψυχή σπάει όταν το σώμα είναι ήδη χτυπημένο. Κι επειδή το Χάρισμα σε γενικές γραμμές ανεβαίνει χέρι-χέρι με την ισχύ, τα μεγάλα τέρατα δεν το σκάνε στη μέση της αναμέτρησης. Ο κόσμος του παιχνιδιού, στους αριθμούς του, είναι ένας κόσμος όπου τα μικρά φεύγουν και τα μεγάλα μένουν· ακριβώς όπως πρέπει.

Κοιτώντας πιο προσεκτικά, ο κατάλογος χωρίζεται σε τρεις ψυχολογικές κάστες, χωρίς να το διακηρύσσει. Στη μία άκρη, τα πλάσματα με Χάρισμα —: γκόλεμ, σκελετοί, ζωντανοί νεκροί, στοιχειακά, αμοιβάδες, σκουλήκια. Είναι η ίδια η λίστα που ο κανόνας εννοεί όταν λέει ότι «οι ζωντανοί νεκροί και τα άβουλα τέρατα δεν νιώθουν τον φόβο του θανάτου». Η έλλειψη αίσθησης της ύπαρξης, το ίδιο χαρακτηριστικό που κάνει ένα ον κενό κοινωνικά, το κάνει και ακλόνητο ψυχολογικά. Στη μέση, από το 4 ως το 15 περίπου, ζει όλος ο υπόλοιπος κόσμος: ζώα, άνθρωποι, ανθρωποειδή, πλάσματα που φοβούνται, υπολογίζουν, επιβιώνουν. Και στην κορυφή, από το 16 και πάνω, τα τρομερά όντα, όπως δαίμονες, δράκοντες, γραίες και φαντάσματα. Τρεις εντελώς διαφορετικές συμπεριφορές στη μάχη, κι όλες βγαίνουν από έναν αριθμό στο προφίλ.

Μια μικρότερη αλλά σημαντική κατηγοριοποίηση αφορά τους Ανθρώπους. Δείτε πώς κλιμακώνεται το Χάρισμα στον κατάλογο: κλέφτης, ληστής και δολοφόνος στο 8, μισθοφόρος και στρατιώτης στο 9, κομάντο και πράκτορας στο 10, φρουρός στο 11, μάγος στο 12 και μετά: ο φανατικός στο 13, ο αριστοκράτης στο 14, ο ιππότης στο 15. Ο φανατικός, προσέξτε, είναι μαχητικά ασήμαντος· κι όμως αντέχει ψυχικά περισσότερο από τον επαγγελματία κομάντο. Η γενναιότητα εδώ δεν ακολουθεί τη δεινότητα στα όπλα αλλά το τι κουβαλάς μέσα σου· πίστη, τιμή, όνομα. Ο επαγγελματίας πολεμάει όσο τον συμφέρει, ενώ ο ιδεολόγος δεν ξέρει να σταματήσει. Για το σκηνικό ψυχρού πολέμου στο ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ, με κατασκόπους και μυστικές οργανώσεις, αυτή η κλίμακα λέει κάτι ουσιώδες μέσα από τους ίδιους τους αριθμούς: οι πραγματικά επικίνδυνοι δεν είναι οι μισθωμένοι, είναι αυτοί που πιστεύουν.

Αν οι αριθμοί των πλασμάτων είναι το ένα μισό της ιστορίας, η δυναμική της ήττας είναι το άλλο· κι εδώ το σύστημα δείχνει το πραγματικό του βάθος. Οι ποινές του πίνακα δεν πέφτουν όλες μαζί, αλλά σωρεύονται με τη φυσική σειρά μιας μάχης που χαλάει. Πρώτη λαβωματιά. Χάνεις τη μονομαχία σου. Πέφτει το ένα τρίτο των δικών σου. Δεύτερη λαβωματιά. Πέφτουν οι μισοί. Πέφτει ο αρχηγός. Η μάχη είναι φανερά χαμένη. Παρακολούθησε αυτή τη σωρευτική κατηφόρα για κάθε τυπικό αντίπαλο, και βγαίνει κάτι σχεδόν ποιητικό: κάθε κατηγορία εχθρού έχει το δικό της σημείο θραύσης. Ο όχλος (καλικάντζαροι, ληστές, πεινασμένα ζώα) σκορπίζει μόλις πέσει το πρώτο τρίτο. Οι επαγγελματίες (μισθοφόροι, στρατιώτες) κρατούν με αξιοπρέπεια μέχρι να πέσει ο αρχηγός τους, και τότε το σώμα ακολουθεί το κομμένο κεφάλι. Η ελίτ (ιππότες, φανατικοί) λυγίζει μόνο μπροστά στη φανερή, αδιαμφισβήτητη ήττα. Θέλεις να διαλύσεις μια συμμορία; Μέτρα πτώματα. Θέλεις να διαλύσεις έναν λόχο; Βρες τον λοχαγό.

Υπάρχει κι ένα ντόμινο κρυμμένο εδώ μέσα, που βγαίνει μόνο του από την αριθμητική χωρίς κανέναν ειδικό κανόνα. Οι λαβωμένοι, φορτωμένοι με το −4 ανά πληγή, σπάνε πρώτοι· η φυγή τους πυροδοτεί την ποινή «σύμμαχοι που λιγοψυχούν» στους άθικτους, που ακολουθούν έναν γύρο μετά. Σε μια ομάδα οκτώ μισθοφόρων, η κατάρρευση δεν είναι ακαριαία, αλλά έρχεται σε δύο κύματα, πρώτα οι ματωμένοι και μετά οι υπόλοιποι, με έναν γύρο αγωνίας ανάμεσα. Είναι από τις πιο κινηματογραφικές στιγμές που μπορεί να βγάλει ένα σύστημα μάχης, και το ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ την παράγει δωρεάν, ως "παρενέργεια" δύο γραμμών του πίνακα. Η αλυσιδωτή αντίδραση, που αφήνει τον πανικό να μεταδοθεί και σε όσους απλώς βλέπουν τι έρχεται, ολοκληρώνει την εικόνα: ο φόβος εδώ συμπεριφέρεται όπως στην πραγματικότητα... μεταδοτικά.

Το πιο αποκαλυπτικό πείραμα, πάντως, είναι να αναρωτηθείς ποιος μένει όρθιος στην απόλυτη καταστροφή. Στήστε τη σκηνή: η μάχη χαμένη, τα δύο τρίτα των συμμάχων εκτός, ο αρχηγός νεκρός, οι λαβωμένοι ήδη σε φυγή. Το σωρευτικό βάρος φτάνει τους −21 πόντους για έναν άθικτο μαχητή, που σημαίνει ότι χρειάζεσαι Χάρισμα 22 και πάνω για να μη λιγοψυχήσεις. Ξέρετε πόσα όντα το πιάνουν αυτό, σε ολόκληρο το ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ ως τώρα; Έξι. Η Σύκορας, ο δούκας και ο πρίγκιπας των δαιμόνων, ο κολοσσιαίος και ο πελώριος δράκοντας, και ο Μονόκερος, ένα πλάσμα μετρίου επιπέδου με ψυχή αρχαίου δράκου, που δεν εγκαταλείπει αυτό που προστατεύει όσο κι αν ματώνει. Κανένας θνητός δεν πλησιάζει. Ο τυπικός ιππότης, ο γενναιότερος άνθρωπος του καταλόγου, ακόμα και στριμωγμένος, με ιερό κίνητρο και οχυρωμένη θέση, μένει έναν πόντο κάτω από το μηδέν, και σπάει. Ο φανατικός, με όλο του τον φανατισμό, μένει τέσσερις. Η μόνη χαραμάδα για τους θνητούς είναι η δεξιότητα Λεοντόκαρδος με το +4 της, που στο τερατολόγιο τη φέρουν μόνο τρία πλάσματα: ο γρύπας, το λιοντάρι κι ο ταυρόμορφος. Αυτή η τσιγκουνιά είναι σκόπιμη δήλωση.

Για να μη γίνει όμως όλο αυτό προβλέψιμη λογιστική, το σύστημα κρατάει μια τελευταία αβεβαιότητα στο μανίκι του. Σπασμένο ηθικό δεν σημαίνει πάντα φυγή· ο Κριτής μπορεί να το ρίξει στο ζάρι, και στο 16+ ο απελπισμένος δεν τρέχει, αλλά παθαίνει μανία της μάχης και ορμάει τυφλά. Το βιβλίο το συνδέει με φανατικούς, μεθυσμένους, εξαγριωμένους, με όσους μόλις είδαν αγαπημένο πρόσωπο να πέφτει. Αν το χρησιμοποιείς γενικότερα, να ξέρεις πως σε μια κατάρρευση οκτώ ατόμων, στατιστικά ένας-δύο θα πάθουν αμόκ, κι αυτή η μικρή δόση χάους θα μετατρέπει κάθε ρήξη από τετελεσμένο γεγονός σε επικίνδυνο σκηνικό: οι επτά σκορπίζουν ουρλιάζοντας κι ο όγδοος έρχεται καταπάνω σου με αφρούς στο στόμα. Μία γραμμή στο βιβλίο, δυνητικά αναρίθμητες αξέχαστες στιγμές στο τραπέζι· αυτή είναι η καλύτερη συναλλαγή που μπορείς να πετύχεις στον σχεδιασμό.

Στο τέλος, αυτό που μου αρέσει σε ένα σύστημα δεν είναι κανένα μεμονωμένο νούμερο, αλλά το πόσο σφιχτά δένει με τον κόσμο που υπηρετεί. Το ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ διαδραματίζεται σε έναν κόσμο ψυχρού πολέμου, όπου οι μυστικές οργανώσεις μετράνε τις πληροφορίες ακριβότερα από το αίμα. Σε έναν τέτοιο κόσμο, ο τρόπος που τελειώνουν οι μάχες δεν είναι λεπτομέρεια. Ο εχθρός που λιγοψύχησε και παραδόθηκε είναι πηγή: όνομα, διεύθυνση, νήμα προς τον επόμενο κρίκο της συνωμοσίας, μοχλός πίεσης. Ο εχθρός που πολέμησε μέχρι θανάτου είναι ένα πτώμα κι ένα αδιέξοδο στην έρευνα. Το σύστημα Ηθικού εγγυάται, μαθηματικά, ότι σχεδόν κάθε μάχη με θνητούς θα παράξει φυγάδες και αιχμαλώτους, δηλαδή ακριβώς το υλικό που χρειάζεται μια κατασκοπευτική καμπάνια για να αναπνέει. Δεν είναι πολλά συστήματα όπου οι κανόνες της μάχης παράγουν μηχανικά τα σενάρια που το σκηνικό χρειάζεται αφηγηματικά· εδώ συμβαίνει. Κι επιπρόσθετα, ο πίνακας των παραγόντων αναγκάζει τον Κριτή να απαντήσει σε μια ερώτηση που τα περισσότερα παιχνίδια δεν σκέφτηκαν ποτέ να κάνουν: γιατί πολεμάει αυτό το πλάσμα; Γιατί ένας λύκος χωρίς λόγο κι ένας λύκος πάνω από τα μικρά του είναι, στους αριθμούς, δύο εντελώς διαφορετικά θηρία, όπως πρέπει.

Αν κρατήσετε μία φράση απ' όλη αυτή την ανάλυση για το τραπέζι, είναι αυτή: δώσε βάση στο σωστό πράγμα για να σπάσεις τον κάθε αντίπαλο. Απώλειες για τον όχλο, τον αρχηγό για τους επαγγελματίες, την ίδια την ελπίδα της νίκης για την ελίτ. Για τους παίκτες, αυτό ανοίγει μια ολόκληρη τακτική διάσταση που δεν περνάει από τη ζημιά: δεν χρειάζεται να σκοτώσεις τον πανίσχυρο αλλά λιπόψυχο ελέφαντα, φτάνει να τον πονέσεις· δεν χρειάζεται να σφάξεις τη φρουρά, φτάνει να ρίξεις τον λοχαγό· και οφείλεις να ξέρεις από πριν ότι ο βρικόλακας δεν θα τρέξει, οπότε μισές δουλειές δεν γίνονται. Ένα σύστημα που κοστίζει μια πρόσθεση στο μυαλό του Κριτή και δίνει πίσω διαφορετικό φινάλε για κάθε είδος μάχης, βάθος χωρίς πρόσθετους κανόνες, και συμπλοκές που τελειώνουν όπως οι αληθινές: με την ψυχή να σπάει πριν από το σώμα.

 

ΥΓ: Φόντο επιφάνειας εργασίας ΑΝΔΡΑΓΑΘΗΜΑ!